دكتر محمدرضا باطني، مترجم، استاد دانشگاه و زبانشناس نامي در سال 1313 در اصفهان به دنيا آمد.
دوران ابتدايي را در اصفهان به تحصيل مشغول شد و در تمام سالهاي ابتدايي شاگرد ا ول بود، اما زماني كه پدرش به دليل بيماري لاعلاجي دچار شد،به دليل فقر مالي در 12 سالگي از تحصيل دست شست.
با شرکت در کلاسهای شبانه در هیجده سالگی، سیکل اول دبیرستان را به پایان برد و وارد کار معلمی شد.
پنج سال در روستاها و دهات استان اصفهان به شغل معلمي سرگرم بود. در اين ايام به دليل روح حقيقت جويش مدام با برخي مديراني كه در پي سوء استفادههاي مالي از دانش آموزان روستايي بودند درگير ميشد و همين امر سبب شد در اين مدت به چند روستا انتقالش دهند كه ْآخرينش روستاي دولت آباد بود.
در این جا بود که بار دیگر شروع کرد به درس خواندن كرد. میخواست دیپلم ریاضی بگیرد اما لازمهاش این بود که به طور مرتب کلاس برود و او نمیتوانست. ناچار به فکر دیپلم ادبی افتاد چون نیاز به حضور مرتب در کلاس نداشت و میتوانست درسها را پیش خودش بخواند و امتحان بدهد.
باطني دیپلم ادبیاش را در تابستان ۱۳۳۶ گرفت، زمانی که بیست و سه ساله بود. بعد از آن براي رفتن به سربازي عازم تهران ميشود اما اتفاقي تصادفي وي را از سربازي معاف ميكند. بعد از آن وي در رشته اقتصاد دانشگاه حقوق قبول ميشود اما به دليل تنگناي مالي بعد از چند ماه به رغم آنكه در امتحان ورودی آن جا هم پذیرفته شده بود ترجيح داد با دریافت کمک هزینهً تحصیلی (ماهی ۱۵۰ تومان) در رشتهً زبان و ادبیات انگلیسی به تحصیل ادامه دهد.
در آن زمان شاگردان اول رشته های مختلف دانشگاهی را برای ادامهً تحصیل به خارج اعزام میکردند و او آن طور که خود میگوید به رغم آنكه در هيچ يك از سه سال شاگرد اول نشده بود، اما برآیند معدل سه ساله وي در بالاترين مرتبه قرار داشت و بدين ترتيب باطني شاگرد اول شد.
در سال ۱۳۳۹ به استخدام دانشسرای عالی درآمد و در سال ۱۳۴۰ به انگلستان اعزام شد. دانشگاه لیدز او را به طور مشروط پذیرفت چون لیسانس زبان انگلیسی را از دانشگاههای ایران قبول نداشتند. اما در لیدز درجه ممتاز آورد و فوق لیسانساش را همان جا گذراند. سپس از لیدز به لندن رفت چون میخواست با مایکل هالیدی که بزرگترین استاد زبانشناسی آن روز انگلستان بود کارکند.
دو سال با هاليدي كار كرد اما نتوانست رسالهاش را به پايان برساند، حدود 8 ماه برايش وقت باقي مانده بود كه از سفارت خواست بورساش را تمديد كنند كه به دليل برخي گزارشها از فعاليتهاي ضد رژيمش دولت وقت اين كار را انجام نميدهد و وي به تهران ميآيد و در همان فرودگاه بازداشت و تحت بازجويي قرار ميگيرد. يكي از اتهاماتش اين بود كه در ماجراي ترور شاه در كاخ مرمر دست داشته است.
چندی بعد همان رسالهای را که قرار بود در لندن از آن دفاع کند، با جرح و تعدیل هائی به فارسی برگرداند و با عنوان «توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی» در دورهً تازه تأسیس دکترای زبانشناسی دانشگاه تهران از آن دفاع کرد و دکترایش را گرفت.
از این رو بهتر دید خود را به دانشگاه تهران که تازه رشتهً زبان شناسی دایر کرده بود منتقل کند. در این زمان دکتر محمد مقدم رئیس دپارتمان زبان شناسی دانشگاه بود و هم او بود که زمینه انتقال محمدرضا باطني را به دانشگاه تهران فراهم کرد. از همان روز اول که پا در دانشگاه تهران رشته زبان شناسی گذاشت، متوجه شد، تقریبا هیچ کس نمیداند زبان شناسی یعنی چه. همه فکر میکردند زبان شناس کسی است که چندین زبان خارجی میداند، یا دربارهً ریشهً لغات اطلاعات وسیعی دارد. افراد دانشگاهي ايران هم از زبان شناسی تصور فیلولوژی یا فقه اللغه داشتند.
باطني براي زدودن چنين تصوير اشتباهي تلاشهاي فراواني صورت داد و از همان ابتدا اولین مقاله را با این عنوان نوشت که «زبان شناسی چیست؟». از آن پس مقالههای بسیاری نوشت و کتاب های متعددی در زمینه زبان شناسی از او به چاپ رسید که پارهای از آنها بارها و بارها تجدید چاپ شده است.
دكتر باطني در زمان ریاست عالیخانی بر دانشگاه تهران یک سال به عنوان مأمور خدمت، ریاست اداره آموزش دانشسرای عالی را بر عهده گرفت و به وضعیت آن جا سروصورتی داد. در آن یک سال به قدری موفق بود که پس از پایان ماموریت، دکتر عالیخانی از او خواست که ریاست ادارهً آموزش دانشگاه تهران را برعهده گیرد. دکتر باطنی قبول این پیشنهاد را مشروط به اجرای بی چون و چرای برنامه خود و اجرای مقررات و آئین نامهً آموزشی کرد.
اما بسامان کردن امور آموزش، و اجرای آیین نامه، همان گونه که دکتر باطنی پیش بینی کرده بود، سبب بروزتنش هایی در دانشگاه شد. تنش ها بالا گرفت و انعکاس آن به کنفرانس انقلاب آموزشی که هر سال با حضور شاه در رامسر برگزار می شد، رسید. پس از کنفرانس رامسر، عالیخانی را از ریاست دانشگاه تهران برداشتند و آنطور که دکتر باطنی میگوید همه چیز به سرجای اولش برگشت و از کوشش های یک سالهً او برای بسامان کردن وضعیت دانشگاه و اجرای آئین نامه چیزی برجا نماند.
باطنی به تدریس برگشت اما ساواک دیگر چنین استادانی را در محیط دانشگاه تحمل نمیکرد. حسین کاظم زاده وزیر وقت علوم او را صدا کرد و از او خواست به وزارت علوم منتقل شود. به وی گفت که ساواک نسبت به او حساس شده و بهتر است چندی در دانشگاه نباشد تا آبها از آسیاب بیفتد.
با وساطت کاظم زاده یک حکم مأموریت مطالعاتی یک ساله برای فرانسه گرفت. برای سال بعد هم یک بورس تحقیقاتی فولبرایت داشت. راهی فرانسه و سپس دانشگاه برکلی در آمریکا شد.
بدین ترتیب دو سال گذشت اما هنوز اوضاع برای بازگشت به دانشگاه تهران مساعد نبود. نامهای به نوأم چامسکی در ام. آی. تی در ماساچوست نوشت و ضمن تشریح وضع خود تقاضای بورس کرد. اگر چه بورسی دریافت نکرد اما توانست مدتی به عنوان استاد مهمان در ام. آی. تی بماند. اوضاع که عادی شد، به ایران و به کار تدریس در دانشگاه تهران بازگشت.
دکتر باطنی در فرصت مطالعاتی خارج از کشور به سر میبرد که انقلاب شد. سال ۵۸ به ایران بازگشت، زمانی که ادارهً امور دانشگاه و دانشکده ها شورایی شده بود. او نیز به عنوان نمایندهً انتخابی استادان عضو شورای سرپرستی دانشکدهً ادبیات شد.
نزدیک به یک سال این وضع ادامه داشت تا آن که انقلاب فرهنگی شد. باطني سپس به ترجمه روي آورد كه كتاب فلسفه بوخنسكي يادگار اين دوران است.
از اواسط دهه شصت از سوي انتشارات فرهنگ معاصر براي راه اندازي ومديريت واحد پژوهش اين انتشاراتي سرگرم كار شد كه تا به امروز هم اين همكاري ادامه دارد كه حاصل آن انتشار عناوين مهمي در فرهنگهاي دو زبانه است كه آخرين آن فرهنگ پويا دوجلدي، فرهنگ پويا يك جلدي، فرهنگ فعلهاي گروهي، فرهنگ اصطلاحات و فرهنگ پويا IPA است.
دکتر باطنی علاوه بر تدريس و تحقيق در رشته زبانشناسي كار با مطبوعات و نوشتن مقالههايي در زمينههاي مختلف اجتماعي و فرهنگي را هم پي گرفته است.
آثار دكتر باطني عبارتند از :
تألیف در زمینۀ زبان شناسی
۱ - توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، انتشارات امیرکبیر
۲ - مسائل زبان شناسی نوین، انتشارات آگاه
۳ - نگاهی تازه به دستور زبان، انتشارات آگاه
۴ - چهار گفتار دربارۀ زبان، انتشارات آگاه
۵ - دربارۀ زبان، انتشارات آگاه
۶- زبان و تفکر، فرهنگ معاصر
۷ - پیرامون زبان و زبان شناسی، فرهنگ معاصر
ترجمه در زمینۀ زبان شناسی
۸ - زبان و زبان شناسی، رابرت هال، انتشارات امیرکبیر
۹ - زبان شناسی جدید، مانفرد بی یرویش، انتشارات آگاه
ترجمه های غیر زبان شناسی
۱۰- درآمدی بر فلسفه، بوخینسکی، انتشارات البرز
۱۱ - انسان به روایت زیست شناسی، آنتونی بارنت، با خانم نفرآبادی، نشر نو
۱۲- دانشنامۀ مصور، انتشارات آگاه
۱۳ - ساخت و کار ذهن، بلیک مور، فرهنگ معاصر
۱۴- خواب، یان اوزوالد، فرهنگ معاصر
۱۵ - مغز و رفتار، فرانک کمپ بل، فرهنگ معاصر
فرهنگ ها
از محمدرضا باطني، علاوه بر ترجمه و تأليف آثاري در حوزهي زبانشناسي، فرهنگهاي انگليسي به فارسي به شرح زير منتشر شده است.
لینك ----> فرهنگ معاصر پويا دوجلد در يك جلد (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر پويا دوجلدي (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر پويا ريز چاپ (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر پويا يكجلدي (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر پويا با تلفظ IPA (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر فعلهاي گروهي پويا (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر اصطلاحات پويا (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر ويراست دوم وزيري (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر ويراست دوم پالتويي (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر كوچك (انگليسي به فارسي)
لینك ----> فرهنگ معاصر پايه (انگليسي به فارسي)
|
/>
